De introductie van verplichte PFAS-monitoring in drinkwater betekent een belangrijk keerpunt voor waterkwaliteit binnen de Europese Unie. Vanaf begin 2026 moeten alle lidstaten systematisch testen op per- en polyfluoralkylstoffen, de zogeheten PFAS, waarvan sommige tot de meest persistente en zorgwekkende chemische stoffen behoren die we kennen. De nieuwe normen, vastgelegd in de herziene EU-Drinkwaterrichtlijn (Richtlijn (EU) 2020/2184), zijn bedoeld om consumenten beter te beschermen tegen chronische blootstelling via kraanwater en water dat gebruikt wordt in de productie en verwerking van voedsel.
PFAS zijn een grote familie kunstmatig geproduceerde chemische stoffen die sinds de jaren 1940 op grote schaal worden toegepast vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Ze worden gebruikt in producten variërend van coatings voor textiel en kookgerei tot brandblus schuimen en industriële processen. Het kenmerkende van PFAS is hun extreme stabiliteit: chemisch zijn ze zo ontworpen dat ze niet afbreken in het milieu.
Toxicologisch zijn PFAS problematisch omdat sommige verbindingen goed worden opgenomen door het menselijke lichaam en daar langdurig blijven circuleren. Langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS-verbindingen is in epidemiologisch en toxicologisch onderzoek in verband gebracht met verhoogde risico’s op kanker, immuunsysteemverstoring, hormonale effecten, en ontwikkelings- en reproductietoxiciteit. Deze effecten treden vaak pas bij lage, chronische blootstelling op, waardoor zelfs sporen in drinkwater relevant kunnen zijn voor volksgezondheid op de lange termijn.
De herziening van de Europese Drinkwaterrichtlijn, aangenomen in 2020, introduceert voor het eerst specifieke verplichtingen om PFAS te meten en te reguleren in drinkwater. Deze richtlijn werd in januari 2021 van kracht en moest uiterlijk 12 januari 2023 zijn omgezet in nationale wetgeving. Vanaf 12 januari 2026 zijn de nieuwe grenswaarden en monitoringsverplichtingen bindend voor alle lidstaten.
De EU-richtlijn biedt twee alternatieve parameters voor normstelling:
Lidstaten kunnen voor één of beide parameters kiezen bij implementatie.
Om de EU‑Drinkwaterrichtlijn effectief toe te passen, moeten lidstaten de Europese normen omzetten in nationale wet- en regelgeving. In de praktijk betekent dit dat elk land specifieke normen, inwerkingsdata en controleschema’s opstelt om de Europese eisen te vertalen naar nationale regelgeving.
Hieronder een overzicht hoe België en Nederland deze richtlijn hebben geïmplementeerd:
België heeft de EU-grenzen overgenomen met invoering van 0,1 µg/L voor Som van PFAS-20 en 0,5 µg/L voor PFAS Totaal vanaf 12 januari 2026 in het KB betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water. Voor flessenwater was de 0,1 µg/L-limiet al van kracht vanaf 4 februari 2024. Voor natuurlijke mineraalwaters moet PFAS praktisch afwezig zijn: onder de analytische kwantificatielimiet (± 0,020–0,040 µg/L). De Hoge Gezondheidsraad heeft bovenop de wetgeving ook aanbevelingen gepubliceerd over PFAS en perchloraten in flessen- en proceswater.
Koninklijk Besluit van 8 februari 1999 betreffende natuurlijk mineraalwater en bronwater
In Nederland vormt de Drinkwaterwet de basis. In deze wet staat bijvoorbeeld hoe de openbare drinkwatervoorziening moet worden georganiseerd. In het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling staan de eisen waaraan het drinkwater in Nederland moet voldoen. Deze eisen zijn gebaseerd op de Europese Drinkwaterrichtlijn. Nederlandse wetgeving past de EU-grenswaarden van 0,1 µg/L voor de Som van PFAS-20 en 0,5 µg/L voor PFAS Totaal toe vanaf 12 januari 2026. Het RIVM adviseert daarnaast om, op basis van gezondheidskundige gegevens, lagere streefwaarden te hanteren voor de specifieke stoffen PFAS-4 (PFOA, PFNA, PFHxS, PFOS).
In de wetgeving rond drinkwater en proceswater worden vaak twee soorten PFAS-parameters genoemd: de som van geselecteerde PFAS-verbindingen en PFAS totaal. Het onderscheid is belangrijk voor zowel monitoring als risicobeoordeling. De som van specifieke PFAS, zoals PFOA, PFOS, PFNA en PFHxS, wordt gebruikt omdat deze stoffen goed onderzocht zijn, bekend staan als PBT-stoffen (Persistent, Bioaccumulerend en Toxisch ) en dus een relatief hoge toxiciteit en bioaccumulatie vertonen. PFAS totaal daarentegen omvat alle per- en polyfluoralkylstoffen, ook onbekende of minder bestudeerde verbindingen, en geeft een beeld van de totale belasting van waterbronnen. Door beide parameters te monitoren, kan de wetgeving zowel gericht op de meest toxische en gereguleerde PFAS controleren als een bredere bescherming bieden tegen alle persistente verontreinigingen die in drink- en proceswater aanwezig kunnen zijn.
PFAS worden gekenmerkt door hun uitzonderlijke chemische stabiliteit. Ze breken nauwelijks af in het milieu en blijven daardoor jarenlang tot zelfs decennia aanwezig in bodem, water en sediment. Deze persistentie ligt aan de basis van hun wijdverspreide aanwezigheid in drinkwaterbronnen. Voorbeelden: PFBA, PFPeA, PFHxA, PFBS.
Een aantal klassieke, meestal langeketenvormige PFAS voldoet aan alle PBT-criteria. Deze stoffen stapelen zich op in het menselijk lichaam en in dieren, met aantoonbare toxische effecten op onder andere leverfunctie, het immuunsysteem en de voortplanting. Voor deze PFAS is niet alleen langdurige blootstelling via water problematisch, maar ook cumulatie via voeding en omgeving. Voorbeelden: PFOA, PFNA, PFDA, PFOS, PFHxS.
Andere PFAS zijn minder bioaccumulerend, maar wel zeer mobiel in water. Door hun hoge oplosbaarheid migreren ze gemakkelijk door bodem en grondwater en zijn ze moeilijk te verwijderen met conventionele waterzuiveringstechnieken. Juist deze eigenschappen maken PMT-PFAS bijzonder kritisch voor drinkwaterwinning en proceswatergebruik, zelfs bij zeer lage concentraties. Voorbeelden: PFBA, PFPeA, PFBS, PFHxA.
De PBT- en PMT-indeling verklaart waarom PFAS zowel een gezondheidsrisico als een operationeel risico vormen. Waar PBT-stoffen vooral relevant zijn vanuit toxicologisch en voedselveiligheidsperspectief, vormen PMT-stoffen een structurele uitdaging voor waterkwaliteit, compliance en risicobeheersing in productieprocessen.
PFAS-verontreiniging van water kan verschillende bronnen hebben: industriële lozingen, diffuse emissies vanuit gebruiksproducten, atmosferische depositie en uitspoeling van chemische stoffen uit bodem en afval. Historische toepassingen, zoals het gebruik van PFAS-houdend brandblusschuim rond vliegvelden en militaire terreinen, zijn inmiddels aangetoond als significante bronnen voor lokale grond- en oppervlaktewatervervuiling.
Vanwege de extreme persistentie van PFAS is preventie de eerste verdedigingslinie. Dit betekent het minimaliseren van PFAS-gebruik, verbeterde proces- en afvalbeheerpraktijken, en het implementeren van polluter-pays-principes om verontreinigers verantwoordelijk te houden voor emissies en sanering.
Binnen waterzuiveringsketens kunnen enkele technologieën reductie van PFAS-concentraties in proces- en drinkwater bereiken zoals gevorderde filtratie (omgekeerde osmose, nanofiltratie), adsorptietechnologieën (bijv. actieve kool) of geavanceerde oxidatieve behandelingen. Het zijn kostbare processen waarbij behandelingsresiduen extra zorg vereisen. Hierdoor blijft preventie en bronbeheer een cruciaal onderdeel van risicomanagement.
Voor QA-managers in de foodindustrie is analyse en monitoring van waterkwaliteit in de eerste plaats een preventief instrument, geen loutere wettelijke verplichting. Drink- en proceswater zijn kritische grondstoffen: een overschrijding van PFAS-limieten kan leiden tot productiestilstand, blokkering of terugroepacties, verhoogde auditdruk en reputatieschade. Bovendien kan langdurige blootstelling aan verhoogde PFAS-concentraties aanleiding geven tot cumulatie in producten, wat het voedselveiligheidsrisico verder vergroot.
Structurele, betrouwbare monitoring maakt het mogelijk om vroegtijdig trends en afwijkingen te detecteren, nog vóór wettelijke grenswaarden effectief worden overschreden. Zo kunnen gerichte maatregelen worden genomen aan de bron, in het proces of bij waterbehandeling, en wordt reactief ingrijpen vermeden. Voldoende en kwalitatief onderbouwde analyses zijn daarmee een sleutel tot operationele continuïteit én proactieve voedselveiligheid.
Samenwerken met Normec betekent kiezen voor zekerheid, expertise en toekomstgerichte PFAS-monitoring. Onze laboratoria in Nederland en België voeren uitgebreide PFAS-analyses uit voor zowel grondwater als drinkwater, inclusief klassieke én ultrakorte keten PFAS. Dankzij onze diepgaande ervaring en hoogwaardige analysemethoden zijn onze resultaten audit-proof, juridisch onderbouwd en geschikt voor compliance, vergunningen en handhaving.
Sinds 6 januari 2026 is Normec in België bovendien VLAREL-erkend voor PFAS-analyses in grondwater en drinkwater. Deze erkenning is essentieel, aangezien enkel VLAREL-erkende analyses juridisch aanvaardbaar zijn binnen het Vlaamse regelgevend kader. Met onze erkenning voor pakketten W.7.9.1 en – als enige laboratorium – W.7.9.2, bieden wij in Vlaanderen een volledig en officieel erkend analysekader, ook voor de meest uitdagende PFAS-verbindingen.
Voor QA-managers in de foodindustrie gaat dit verder dan enkel voldoen aan wetgeving. Het betekent risico’s proactief beheersen, onderbouwde beslissingen nemen en vertrouwen opbouwen bij toezichthouders, auditors en klanten. Normec is daarmee meer dan een laboratorium; het is een strategische partner in waterkwaliteit en voedselveiligheid.
België: [email protected] tel : 09 363 80 14
Nederland: [email protected] tel : +31 6 82 32 24 19
Onze experts denken graag met je mee en helpen je snel op weg.
PFAS zijn al enkele jaren een belangrijk aandachtspunt binnen de voedingsindustrie. Toch duikt de laatste tijd steeds vaker een specifieke stof op in discussies over voedselveiligheid, milieu en regelgeving: TFA, of trifluorazijnzuur (trifluoroacetic acid).
Voor QA‑managers in de voedingsindustrie in Nederland en België is water niet langer een vanzelfsprekendheid die enkel hoort bij de productielijn of schoonmaakprocedures. Klimaatverandering, waterschaarste, strengere regelgeving en maatschappelijke druk zetten de waterketen onder druk. Het gaat om voldoende beschikbaarheid, kwaliteit, efficiënt gebruik én het minimaliseren van milieu‑impact. Tegelijkertijd groeit de verwachting dat bedrijven niet alleen reageren op regels, maar proactief hun waterstrategie verduurzamen.
PFAS staan al enkele jaren hoog op de Europese agenda. Waar de aandacht eerder vooral uitging naar drinkwater, bodemverontreiniging en industriële emissies, verschuift de focus steeds meer naar verpakkingsmaterialen die in contact komen met levensmiddelen.
