Allereerst is het goed om de achtergrond te schetsen. In Regulation 2073/2005 zijn voor Listeria in kant-en-klare levensmiddelen twee sleutelcriteria vastgelegd: enerzijds het criterium dat L. monocytogenes niet detecteerbaar in 25 g mag zijn voor producten waarin groei kan optreden, vóór het product de exploitant verlaat; anderzijds de limiet van 100 kve/g over de volledige houdbaarheidstermijn indien aangetoond wordt dat groei van Listeria niet plaatsvindt.
Voor veel RTE-producten leidt dit tot de noodzaak om te onderbouwen of groei wel of niet mogelijk is. Het mechanisme om groei te onderbouwen is onder meer een challenge test of houdbaarheid-/groeipotentiestudie, zoals beschreven in de technische richtlijnen van het European Union Reference Laboratory Listeria monocytogenes (EURL Lm).
Door de aangekondigde wijziging van de regelgeving zullen deze eisen realistischer, concreter en controleerbaar worden. Voor een QA-manager betekent dit dat het niet langer voldoende is om te vertrouwen op algemene procesbeheersing; de wetgever en toezichthoudende instanties verwachten expliciete bewijsvoering van de groeimogelijkheden van L. monocytogenes in het product gedurende de volledige houdbaarheid. De Belgische Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) heeft dit verduidelijkt in een omzendbrief “met betrekking tot Listeria monocytogenes in kant-en-klare levensmiddelen”.
Daarom is het voor kwaliteitsverantwoordelijken in zowel Nederland als België cruciaal om nu proactief de challenge testen in de productvalidatie te integreren, processen en protocollen herziene op basis van de nieuwe richtlijnen, en intern de kennis en samenwerking met laboratoria klaar te zetten.
Wat betekent dit praktisch voor de industrie?
Voor een QA-manager is het van belang om het interne traject voor challenge testing goed in te richten – van productselectie over worst-case scenario’s tot rapportage – en dit in lijn met de door toezichthouders en het EURL voorgeschreven methodologie. Bijvoorbeeld, in het Nederlandse Voedsel‑ en Warenautoriteit (NVWA)–Handboek Levensmiddelenmicrobiologie wordt beschreven dat voor een groeipotentiestudie minimaal drie verschillende batches worden getest, met meervoudige monsters binnen een batch, en dat bij een MAP-verpakking zowel de begin‐ als eindparameters (zoals samenstelling, aw, pH) getoetst moeten worden. Ook dient de keuze van stammen Listeria onderbouwd te zijn (bij voorkeur stammen uit de EURL-collectie) en dient het temperatuur-tijdprofiel representatief zijn voor de realistische opslag-, distributie- en bewaarcondities.
Daarnaast speelt voor de Belgische context de omzendbrief van FAVV een sleutelrol: deze verduidelijkt onder welke voorwaarden een exploitant kan volstaan met het criterium 100 kve/g in plaats van “niet detecteerbaar in 25 g”. Bijvoorbeeld: wanneer een product geen groei ondersteunt (bij pH ≤ 4,4 of aw ≤ 0,92) of wanneer met een challenge test aangetoond is dat groei niet optreedt.
Als QA-manager moet u dus:
- het productportfolio screenen: welke producten vallen onder “groei mogelijk” versus “groei niet mogelijk”?
- de worst-case scenario’s definiëren: welke product-/procescondities kunnen tot groei leiden?
- laboratoriumpartners selecteren die ervaring hebben met challenge-testen conform EURL-TGD en nationale richtlijnen
- het bewijsdossier opzetten: rapportage, validatieverslag, batchvariatieanalyse, temperatuurprofielen.
- interne procedures & HACCP-structuur aanscherpen zodanig dat challenge-testen onderdeel zijn van het validatieproces.
Europese context en ontwikkeling
Binnen andere EU-lidstaten geldt dat hetzelfde kader van Regulation 2073/2005 en de bijbehorende EURL-richtlijnen gevolgd wordt. De Ierse Food Safety Authority of Ireland (FSAI) publiceerde bijvoorbeeld een “Guidance Note No 27” waarin challenge testen en houdbaarheidsstudies expliciet worden genoemd als onderdeel van de verplichtingen van exploitanten om te demonstreren dat het product gedurende de houdbaarheid voldoet aan de microbiologische criteria.
Deze Europese harmonisatie betekent dat bedrijven met export naar andere lidstaten of internationale supply chains niet apart een nationale interpretatie mogen volgen, maar moeten voldoen aan het geharmoniseerde criterium en bewijsvoering. Dit maakt het dus nog relevanter voor QA-managers om op EU-niveau te denken.
Waarom deze wijziging aandacht vraagt en wat de deadline betekent
De wijziging die per juni 2026 in werking treedt, betekent concreet voor de industrie: tijdig inbouwen van challenge testen, risk-assessment en documentatie. Het is duidelijk dat het bewijs dat groei van L. monocytogenes niet plaatsvindt of dat de limiet van 100 kve/g gedurende de houdbaarheid gegarandeerd is, centraal komt te staan.
Voor de QA-manager betekent dit dat het huidige moment gebruikt moet worden als “window of opportunity” om intern processen, kennis en samenwerking met laboratoria op het juiste niveau te brengen, zodat bij implementatie van de wijziging geen achterstand ontstaat. Het is ook derhalve verstandig om de planning, budgettering en strategische prioritering voor challenge testen in het kwaliteitstraject op te nemen.
De beheersing van Listeria in RTE-producten is niet nieuw, maar de combinatie van aangescherpte regelgeving, expliciete bewijsvoering via challenge testen en de Europese harmonisatie maakt dit voor QA-managers in Nederland en België momenteel een hot topic. Door nu tijdig te investeren in de juiste methodologie—conform EURL TGD, NVWA-handboek, FAVV-omzendbrief—legt u een solide basis voor naleving én voor de voedselveiligheid binnen uw organisatie.
Benieuwd naar wat wij voor je kunnen betekenen?
Ontdek hoe onze diensten jouw organisatie kunnen ondersteunen.
