Listeria onder controle: waarom challenge testen nú prioriteit hebben

13 mei 2026

Nieuwe regelgeving vraagt om duidelijk bewijs dat Listeria monocytogenes gedurende de volledige houdbaarheid onder controle blijft. Challenge testing levert de wetenschappelijke onderbouwing om naleving aan te tonen en consumenten te beschermen.

Lees verder

Allereerst is het goed om de achtergrond te schetsen. In Regulation 2073/2005 zijn voor Listeria in kant-en-klare levensmiddelen twee sleutelcriteria vastgelegd: enerzijds het criterium dat L. monocytogenes niet detecteerbaar in 25 g mag zijn voor producten waarin groei kan optreden, vóór het product de exploitant verlaat; anderzijds de limiet van 100 kve/g over de volledige houdbaarheidstermijn indien aangetoond wordt dat groei van Listeria niet plaatsvindt.

Voor veel RTE-producten leidt dit tot de noodzaak om te onderbouwen of groei wel of niet mogelijk is. Het mechanisme om groei te onderbouwen is onder meer een challenge test of houdbaarheid-/groeipotentiestudie, zoals beschreven in de technische richtlijnen van het European Union Reference Laboratory Listeria monocytogenes (EURL Lm).

Door de aangekondigde wijziging van de regelgeving zullen deze eisen realistischer, concreter en controleerbaar worden. Voor een QA-manager betekent dit dat het niet langer voldoende is om te vertrouwen op algemene procesbeheersing; de wetgever en toezichthoudende instanties verwachten expliciete bewijsvoering van de groeimogelijkheden van L. monocytogenes in het product gedurende de volledige houdbaarheid. De Belgische Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) heeft dit verduidelijkt in een omzendbrief “met betrekking tot Listeria monocytogenes in kant-en-klare levensmiddelen”.

Daarom is het voor kwaliteitsverantwoordelijken in zowel Nederland als België cruciaal om nu proactief de challenge testen in de productvalidatie te integreren, processen en protocollen herziene op basis van de nieuwe richtlijnen, en intern de kennis en samenwerking met laboratoria klaar te zetten.

Wat betekent dit praktisch voor de industrie?

Voor een QA-manager is het van belang om het interne traject voor challenge testing goed in te richten – van productselectie over worst-case scenario’s tot rapportage – en dit in lijn met de door toezichthouders en het EURL voorgeschreven methodologie. Bijvoorbeeld, in het Nederlandse Voedsel‑ en Warenautoriteit (NVWA)–Handboek Levensmiddelenmicrobiologie wordt beschreven dat voor een groeipotentiestudie minimaal drie verschillende batches worden getest, met meervoudige monsters binnen een batch, en dat bij een MAP-verpakking zowel de begin‐ als eindparameters (zoals samenstelling, aw, pH) getoetst moeten worden. Ook dient de keuze van stammen Listeria onderbouwd te zijn (bij voorkeur stammen uit de EURL-collectie) en dient het temperatuur-tijdprofiel representatief zijn voor de realistische opslag-, distributie- en bewaarcondities.

Daarnaast speelt voor de Belgische context de omzendbrief van FAVV een sleutelrol: deze verduidelijkt onder welke voorwaarden een exploitant kan volstaan met het criterium 100 kve/g in plaats van “niet detecteerbaar in 25 g”. Bijvoorbeeld: wanneer een product geen groei ondersteunt (bij pH ≤ 4,4 of aw ≤ 0,92) of wanneer met een challenge test aangetoond is dat groei niet optreedt.

Laboratoriumonderzoek naar verpakte groenten en fruit voor kwaliteitscontrole van voedingsmiddelen.

Als QA-manager moet u dus:

Het productportfolio screenen: welke producten vallen onder “groei mogelijk” versus “groei niet mogelijk”?
De worst-case scenario’s definiëren: welke product-/procescondities kunnen tot groei leiden?
Laboratoriumpartners selecteren die ervaring hebben met challenge-testen conform EURL-TGD en nationale richtlijnen
Het bewijsdossier opzetten: rapportage, validatieverslag, batchvariatieanalyse, temperatuurprofielen
Interne procedures & HACCP-structuur aanscherpen zodanig dat challenge-testen onderdeel zijn van het validatieproces

Foodlab Foodcontrol

Europese context en ontwikkeling

Binnen andere EU-lidstaten geldt dat hetzelfde kader van Regulation 2073/2005 en de bijbehorende EURL-richtlijnen gevolgd wordt. De Ierse Food Safety Authority of Ireland (FSAI) publiceerde bijvoorbeeld een “Guidance Note No 27” waarin challenge testen en houdbaarheidsstudies expliciet worden genoemd als onderdeel van de verplichtingen van exploitanten om te demonstreren dat het product gedurende de houdbaarheid voldoet aan de microbiologische criteria.

Deze Europese harmonisatie betekent dat bedrijven met export naar andere lidstaten of internationale supply chains niet apart een nationale interpretatie mogen volgen, maar moeten voldoen aan het geharmoniseerde criterium en bewijsvoering. Dit maakt het dus nog relevanter voor QA-managers om op EU-niveau te denken.

Waarom deze wijziging aandacht vraagt en wat de deadline betekent

De wijziging die per juni 2026 in werking treedt, betekent concreet voor de industrie: tijdig inbouwen van challenge testen, risk-assessment en documentatie. Het is duidelijk dat het bewijs dat groei van L. monocytogenes niet plaatsvindt of dat de limiet van 100 kve/g gedurende de houdbaarheid gegarandeerd is, centraal komt te staan.

Voor de QA-manager betekent dit dat het huidige moment gebruikt moet worden als “window of opportunity” om intern processen, kennis en samenwerking met laboratoria op het juiste niveau te brengen, zodat bij implementatie van de wijziging geen achterstand ontstaat. Het is ook derhalve verstandig om de planning, budgettering en strategische prioritering voor challenge testen in het kwaliteitstraject op te nemen.

De beheersing van Listeria in RTE-producten is niet nieuw, maar de combinatie van aangescherpte regelgeving, expliciete bewijsvoering via challenge testen en de Europese harmonisatie maakt dit voor QA-managers in Nederland en België momenteel een hot topic. Door nu tijdig te investeren in de juiste methodologie—conform EURL TGD, NVWA-handboek, FAVV-omzendbrief—legt u een solide basis voor naleving én voor de voedselveiligheid binnen uw organisatie.

Benieuwd naar wat wij voor je kunnen betekenen?

Ontdek hoe onze diensten jouw organisatie kunnen ondersteunen.

Gerelateerde nieuwsartikelen

24 jun 2025

Challengetesten in de voedingsindustrie: méér dan Listeria alleen

Challengetesten zijn laboratoriumproeven waarbij een bekend aantal micro-organismen (zoals Listeria monocytogenes, Salmonella, Bacillus cereus, gisten of schimmels) bewust aan een levensmiddel worden toegevoegd. Vervolgens wordt het product onder realistische bewaarcondities (zoals temperatuur, verpakking en tijd) opgeslagen om te observeren of en hoe snel het micro-organisme groeit, overleeft of afsterft. Ze hebben tot doel de microbiologische veiligheid of houdbaarheid van een specifiek product te beoordelen in zijn echte matrix en verpakking. Challengetesten zijn vooral gekend in kader van Listeria-beheersing maar hebben tal van andere toepassingen en troeven.

Petrischaal met blauwgroene bacteriekolonies op voedingsagar, vastgehouden met een laboratoriumhandschoen.

16 sep 2025

In gesprek met Aldo Evers over Listeria en challengetesten

Listeria was de laatste tijd regelmatig in het nieuws. De berichtgeving laat zien hoe groot de gevolgen kunnen zijn voor de volksgezondheid, hoe belangrijk het is om de beheersing van Listeria monocytogenes goed op orde te hebben en de essentiële rol die challengetesten hierbij spelen. In dit artikel gaan we in gesprek met Aldo Evers – Technical Director Microbiology – over Listeria en challengetesten.

Laboratoriummedewerkers verwerken en analyseren vloeistofmonsters met pipetten in een modern onderzoekslaboratorium.

20 aug 2025

Waarom een goede challengetest duur is – en waarom dat terecht is

Challengetesten zijn vaak een flinke investering. Niet zelden trekken bedrijven de wenkbrauwen op bij het prijskaartje van zo’n studie. “Waarom moet dit zo lang duren? Waarom zoveel meetmomenten? Waarom zijn er meerdere stammen nodig? En moet dat echt allemaal zo gedetailleerd worden vastgelegd?” In dit artikel delen we het belang van een degelijke challengetest en hoe je kosten kunt besparen door een slimme combinatie van testen, voorspellende modellen en productgroepering.

23 jan 2025

Wijziging VO(EU) 2073/2005: Listeria

Op 20 november 2024 werd Verordening (EU) 2024/2895 gepubliceerd. Deze wijzigt Verordening (EG) nr. 2073/2005 wat betreft Listeria monocytogenes. Wijzigingen zijn van kracht vanaf 01 juli 2026.