In-line procesvalidatie: de nieuwe standaard voor microbiologische zekerheid

19 november 2025

Procesvalidatie is al jarenlang een cruciaal onderdeel van kwaliteitsborging in de voedingsindustrie. Traditioneel werden validaties van thermische processen – zoals pasteurisatie of verhitting – grotendeels gebaseerd op wetenschappelijke modellen. Denk aan parameters als P₂ bij 70°C voor Listeria monocytogenes, die als betrouwbare referentie dienden voor microbiologische afdoding. Toch volstaat dit modeldenken steeds minder in de praktijk. De voedingsindustrie is de voorbije jaren sterk veranderd: grondstoffen zijn diverser, recepturen complexer en de verwachtingen rond voedselveiligheid strenger. Daarnaast evolueren micro-organismen zelf — ze passen zich aan hun omgeving aan, ontwikkelen stressresponsen en gedragen zich anders afhankelijk van de samenstelling van het product. Een model dat decennia geleden is opgesteld voor een klassieke zuivelmatrix, voorspelt niet altijd correct wat er vandaag gebeurt in een plantaardige drank of vleesvervanger. Daarom groeit het besef dat wetenschappelijke aannames regelmatig moeten worden getoetst aan de realiteit van het productieproces. In-line procesvalidatie wordt daarmee een essentieel instrument om microbiologische zekerheid te garanderen.

Lees verder

Waarom hernieuwde validatie nu noodzakelijk is

De voedingswereld staat niet stil. Nieuwe trends brengen ook nieuwe risico’s met zich mee. Plantaardige producten vormen een goed voorbeeld: waar vroeger vooral pathogenen als Listeria of Salmonella de grootste zorg waren, zien we nu toenemende aandacht voor Bacillus cereus in plantaardige grondstoffen en eindproducten.

Bovendien kan de matrix van een product — vetgehalte, wateractiviteit, pH of viscositeit — een grote invloed hebben op hoe snel en volledig micro-organismen worden afgedood. Een verhittingsstap die in melk of soep effectief bleek, kan in een dikker of eiwitrijker product plots onvoldoende blijken. Zelfs kleine veranderingen in receptuur of procescondities kunnen het microbiologische risico beïnvloeden.

Daarom is het niet langer voldoende om te vertrouwen op theoretische D- en z-waarden of op tabellen uit literatuur. Bedrijven moeten kunnen aantonen dat hun eigen proces, onder eigen omstandigheden, het gewenste veiligheidsniveau bereikt. Dat is precies wat in-line procesvalidatie mogelijk maakt.

Hoe werkt een in-line procesvalidatie?

Bij een in-line procesvalidatie wordt het werkelijke productieproces getest op zijn vermogen om micro-organismen effectief te reduceren. Dit gebeurt door het doelbewust toevoegen van indicator- of surrogate-micro-organismen — stammen die representatief zijn voor de pathogenen van belang, maar die veilig zijn om mee te werken.

Het proces verloopt in verschillende fasen. Eerst wordt bepaald welk micro-organisme of welke surrogate geschikt is voor de validatie, op basis van vergelijkbare hitteweerstand of stressreactie. Vervolgens wordt een testbatch van het product geënt met een gecontroleerde concentratie van de gekozen stam. Deze batch wordt vervolgens onder de normale procescondities behandeld — bijvoorbeeld gepasteuriseerd, gestoomd of gesteriliseerd — en daarna microbiologisch geanalyseerd om de log-reductie te berekenen.

Door dit in-line te doen, dus in de echte productieomgeving met de eigen apparatuur, worden alle relevante factoren meegenomen: de werkelijke temperatuurverdeling, de doorstroomtijd, de homogeniteit van het product en zelfs de invloed van reiniging of herstartmomenten. Het resultaat is een betrouwbaar bewijs dat de kritische processtap onder praktijkomstandigheden voldoet aan de beoogde microbiologische afdoding.

Van validatie naar continue borging

Een geslaagde procesvalidatie stopt niet bij één succesvolle test. De kracht ligt in de borging. De resultaten vormen de basis voor een set van kritische parameters — zoals minimale temperatuur, tijd, druk of pH — die tijdens de productie continu worden bewaakt. Deze parameters worden vastgelegd in het HACCP-plan of procesbeheersingssysteem, zodat elke batch aantoonbaar voldoet aan de gevalideerde veiligheidsmarge.

Daarnaast is het belangrijk om validaties periodiek te herzien. Nieuwe grondstoffen, gewijzigde procesinstellingen of technologische innovaties kunnen aanleiding geven tot herbeoordeling. In-line validatie wordt zo geen eenmalige exercitie, maar een dynamisch onderdeel van kwaliteitsmanagement.

Meer dan compliance: ook vertrouwen en efficiëntie

In-line procesvalidatie biedt niet alleen zekerheid richting autoriteiten en klanten, maar versterkt ook intern vertrouwen. Operators begrijpen beter waarom bepaalde instellingen cruciaal zijn, R&D krijgt concrete data om recepturen te optimaliseren, en QA kan wetenschappelijk onderbouwd aantonen dat de productveiligheid geborgd is.

Bovendien kunnen in-line validaties leiden tot meer proceskennis en zelfs tot optimalisaties. Soms blijkt dat een bepaalde verhittingsstap langer duurt dan nodig is, wat energie kost en productkwaliteit beïnvloedt. Een goed uitgevoerde validatie kan aantonen dat de microbiologische veiligheid ook bij mildere condities wordt bereikt — met voordelen voor smaak, textuur en duurzaamheid.

De toekomst: valideren in real time

Met de opkomst van sensortechnologie en datagedreven kwaliteitscontrole zal procesvalidatie in de toekomst nog verder evolueren. In plaats van periodieke testen, kunnen continue metingen van temperatuur, druk of microbiologische markers realtime bevestigen dat de procescondities binnen de veilige marge blijven.

Toch blijft het uitgangspunt hetzelfde: valideren in de praktijk, niet enkel op papier. In-line procesvalidatie is geen extra last, maar een noodzakelijke stap naar een moderne, datagedreven voedselveiligheidscultuur — waarin zekerheid niet verondersteld, maar bewezen wordt.

Ondersteuning nodig in de foodsector?

Onze experts denken graag met je mee en helpen je snel op weg.

Gerelateerde nieuwsartikelen

Petrischaal met blauwgroene bacteriekolonies op voedingsagar, vastgehouden met een laboratoriumhandschoen.

16 sep 2025

In gesprek met Aldo Evers over Listeria en challengetesten

Listeria was de laatste tijd regelmatig in het nieuws. De berichtgeving laat zien hoe groot de gevolgen kunnen zijn voor de volksgezondheid, hoe belangrijk het is om de beheersing van Listeria monocytogenes goed op orde te hebben en de essentiële rol die challengetesten hierbij spelen. In dit artikel gaan we in gesprek met Aldo Evers – Technical Director Microbiology – over Listeria en challengetesten.

23 jun 2026

Microbiologische trends in recalls: wat leren recente incidenten ons?

Microbiologische voedselveiligheid blijft een van de belangrijkste oorzaken van recalls in de Europese voedingsindustrie. Ondanks strengere controles, betere procesbeheersing en uitgebreide HACCP-systemen tonen recente incidenten aan dat microbiologische risico’s nog steeds een reële en evoluerende uitdaging vormen.

23 jan 2025

Wijziging VO(EU) 2073/2005: Listeria

Op 20 november 2024 werd Verordening (EU) 2024/2895 gepubliceerd. Deze wijzigt Verordening (EG) nr. 2073/2005 wat betreft Listeria monocytogenes. Wijzigingen zijn van kracht vanaf 01 juli 2026.