EU-regels vormen de basis, maar het land van bestemming telt mee
Voor officiële controles legt Verordening (EU) 2017/625 een gemeenschappelijk Europees kader vast. Artikel 35 geeft de operator onder voorwaarden recht op een tweede deskundigenbeoordeling. Dat omvat altijd een beoordeling van de documenten over bemonstering, analyse, test of diagnose. Voor zover relevant, passend en technisch haalbaar moet de bevoegde autoriteit er bovendien voor zorgen dat de operator voldoende materiaal voor een tweede analyse kan verkrijgen. Die tweede analyse is echter niet in elke situatie mogelijk of zinvol, bijvoorbeeld wanneer het materiaal snel bederft, een zeer lage prevalentie heeft of slechts in een zeer kleine hoeveelheid beschikbaar is. De Europese Commissie verduidelijkt daarnaast dat lidstaten zelf nadere regelingen voor bemonstering en tweede deskundigenbeoordeling mogen vaststellen en een procedure kunnen voorzien wanneer de eerste en tweede beoordeling verschillen.
Dat Europese kader betekent dus niet dat de praktische procedure in elke lidstaat identiek is. Nationale wetgeving bepaalt onder meer hoe een tegenmonster wordt genomen en bewaard, binnen welke termijn actie nodig is, wie de tegenanalyse mag uitvoeren en welke bewijswaarde eraan wordt toegekend.
In Duitsland bepaalt § 43 van het Lebensmittel- und Futtermittelgesetzbuch dat bij een officiële monstername in beginsel een deel van het monster, of wanneer dat niet praktisch is een tweede monster, wordt achtergelaten. Een eventuele tegenanalyse moet daar worden uitgevoerd door een volgens de Gegenproben-Verordnung toegelaten particuliere deskundige.
Voor België is het advies van het Wetenschappelijk Comité relevant bij de wetenschappelijke interpretatie van een tweede microbiologische analyse, maar dat advies vervangt de toepasselijke wettelijke procedure niet.
In Frankrijk is de procedure voor officiële monsterneming en tegensprekelijke expertise uitgewerkt in de Code de la consommation. De regels voor monsterneming staan met name in de artikelen R512-9 tot en met R512-24-2. Wanneer een vermoedelijke overtreding in een proces-verbaal wordt vastgesteld op basis van proeven of analyses, wordt het rapport van het staatslaboratorium aan de vermoedelijke overtreder bezorgd. Volgens artikel L512-40 heeft deze vervolgens drie volle dagen na ontvangst om aan te geven dat hij een tegensprekelijke expertise wil laten uitvoeren. Voor QA-managers is dit een belangrijk praktisch verschil: tijdige interne escalatie, bewaring van de beschikbare monsterdelen en onmiddellijke afstemming met een deskundige zijn nodig om procedurele rechten niet te verliezen. Product- of parameterspecifieke Europese en Franse voorschriften voor monstername en analyse blijven daarnaast van toepassing.
In Nederland wordt Verordening (EU) 2017/625 nationaal uitgevoerd via het Warenwetbesluit en de Warenwetregeling uitvoering verordening officiële controles en andere officiële activiteiten. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit benadrukt bij contaminanten dat bedrijven voor een betrouwbare beoordeling dezelfde toepasselijke Europese voorschriften voor bemonstering en analyse moeten volgen als de bevoegde autoriteit. Alleen dan kan bijvoorbeeld meetonzekerheid onder de gestelde voorwaarden worden meegenomen. Een nieuwe bedrijfsanalyse van een willekeurig genomen monster is daarom niet zonder meer gelijkwaardig aan een formele tweede deskundigenbeoordeling van een officieel monster. Bovendien blijft een exploitant verantwoordelijk voor tijdige melding wanneer een levensmiddel mogelijk onveilig is; wachten op een heronderzoek mag noodzakelijke beheersmaatregelen of een meldplicht niet vertragen.
Bij grensoverschrijdende handel moet de QA-beoordeling daarom verder gaan dan de EU-verordening en het recht van het land waar de producent is gevestigd. Controleer ook de nationale uitvoeringsregels en de bevoegde autoriteit in het land waar de goederen op de markt worden gebracht. Het land van bestemming kan aanvullende nationale voorschriften, procedures of administratieve verwachtingen hanteren, voor zover die binnen het EU-recht zijn toegestaan. Daarnaast kunnen productspecifieke Europese bemonsterings- en analysemethoden gelden, bijvoorbeeld voor contaminanten zoals mycotoxinen, metalen, dioxinen of PFAS. Leg daarom per product en afzetmarkt vast welke EU-regel, nationale regel, bevoegde autoriteit, analysemethode en procedure voor een tweede deskundigenbeoordeling van toepassing zijn. Zo voorkomt u dat een technisch correct heronderzoek juridisch onvoldoende bruikbaar blijkt in het land van bestemming.
