Wat bepaalt het risico op MOSH/MOAH in levensmiddelen?
De aanwezigheid van MOSH en MOAH is geen geïsoleerd probleem, maar het resultaat van meerdere mogelijke contaminatieroutes in de keten. Vooral producten met een hoog absorptievermogen of een vetmatrix zijn gevoelig. Granen, rijst, cacao, noten, plantaardige oliën en chocolade behoren tot de hoog risicoproducten, mede omdat deze producten MOSH gemakkelijk opnemen en vasthouden. MOAH krijgt daarbij extra aandacht vanwege mogelijke genotoxische en carcinogene eigenschappen.
De EU heeft haar focus daarom bewust gelegd op levensmiddelen die aantoonbaar bijdragen aan de totale blootstelling van de consument. Niet omdat andere producten per definitie vrij zijn van MOSH/MOAH, maar omdat monitoringdata laten zien dat het risico daar aanzienlijk lager is of verwaarloosbaar bij normaal gebruik.
Risico’s op contaminatie doorheen de keten
Tijdens verwerking en productie situeren contaminatierisico’s zich vaak bij technische bronnen. Smeermiddelen in productielijnen vormen een gekende risicofactor, zeker wanneer geen H1-gecertificeerde food-grade oliën worden gebruikt. Zelfs bij correct gebruik kan slijtage of aerosolvorming tijdens processen zoals malen, persen of mengen leiden tot overdracht naar het product. Daarnaast tonen incidentanalyses aan dat ook additieven, technische hulpstoffen en reinigingsmiddelen een bron van contaminatie kunnen zijn wanneer leveranciers onvoldoende controle uitoefenen op hun grondstoffen.
Verder in de keten speelt verpakking een structurele rol: gerecycleerd karton en papier bevatten vaak residuen van minerale oliën uit drukinkten, die – vooral bij langdurige opslag en in afwezigheid van een functionele barrière – kunnen migreren naar het levensmiddel. Dit risico is het grootst bij droge, absorberende of vetrijke producten, terwijl ook drukinkten en coatings aandachtspunten blijven.
Ook opslag, transport en distributie mogen niet onderschat worden als potentiële bronnen van contaminatie. Bulktransport in schepen, silo’s of vrachtwagens kan leiden tot cross-contaminatie wanneer deze niet exclusief voor levensmiddelen worden ingezet. Daarnaast vormen pallets, liners en containers die behandeld zijn met minerale oliën een bijkomend risico, zeker bij langere opslagperiodes. Tijdens distributie kan bovendien migratie vanuit verpakkingsmaterialen verder toenemen, waardoor contaminatieniveaus tegen het einde van de houdbaarheid hoger kunnen liggen dan op het moment van afvullen. Een integrale benadering over de volledige keten is daarom essentieel om deze risico’s effectief te beheersen.
Waarom zijn EU-normen gericht op specifieke levensmiddelen?
De huidige Europese aanbevelingen en (concept)normen richten zich voornamelijk op vetten en oliën, droge basisproducten en baby- en kindervoeding. Dit is het directe gevolg van jarenlange monitoring, waarbij juist deze productgroepen herhaaldelijk verhoogde gehalten lieten zien. Voor babyvoeding gelden strengere eisen vanwege de hogere blootstelling per kilogram lichaamsgewicht en de verhoogde gevoeligheid van deze doelgroep. Producten met een hoog watergehalte of een korte houdbaarheid blijken daarentegen nauwelijks bij te dragen aan de totale inname, waardoor specifieke normering (voorlopig) ontbreekt.
Preventie begint bij ketenbeheersing en analyse
Effectieve beheersing van MOSH en MOAH vraagt om een ketenbrede aanpak. Preventieve maatregelen zoals het gebruik van food-grade smeermiddelen, strengere selectie van verpakkingsmaterialen en het toepassen van functionele barrières zijn essentieel, maar niet voldoende zonder verificatie. Analytisch onderzoek blijft de hoeksteen van risicobeheersing. Door periodiek grondstoffen, eindproducten en verpakkingen te analyseren, krijgt de QA-manager inzicht in trends, bronnen en effectiviteit van genomen maatregelen.
Integratie van MOSH/MOAH in HACCP- risicoanalyses wordt steeds gezien als best practice. Overheden verwachten bovendien aantoonbare onderbouwing van beheersmaatregelen, zeker wanneer producten vallen binnen risicocategorieën waarvoor Europese richtwaarden zijn vastgesteld.