Waarom Listeria-beheersing geen “nice-to-have” is

18 augustus 2025

In de week van 12–14 augustus 2025 riepen de Franse autoriteiten tientallen zachte kazen (onder andere camembert, brie en geitenkaas) terug na een uitbraak van listeriose die minstens 21 gevallen en twee overlijdens omvatte. De producten – verkocht onder meerdere merknamen in grote ketens – werden tot 9 augustus in Frankrijk én internationaal gedistribueerd. Kort daarop volgden waarschuwingen in onder andere Spanje, Luxemburg en ook België meldde een eerste gelinkt geval.

Lees verder

Waarom Listeria zo verraderlijk is

Groeit in de koelkast: Listeria monocytogenes kan zich, anders dan veel andere pathogenen, vermenigvuldigen bij koeling (≤4 °C). Daardoor vormen ready-to-eat (RTE) producten met lange houdbaarheid – zoals zachte kazen – een hoogrisico-categorie.
Langdurige incubatietijd: symptomen kunnen tot 8 weken na consumptie optreden. Uitbraken worden daardoor laat opgemerkt.
Ernstige ziekte bij kwetsbaren: Zwangere vrouwen, ouderen en personen met een zwak immuunsysteem lopen het grootste risico op sepsis, meningitis en overlijden. In 2023 noteerde de EU het hoogste jaarlijkse aantal listeriosegevallen tot nu toe (2.993 met 340 overlijdens).

A woman is looking through a microscope at samples in a laboratory.

Lessen voor voedselproducenten en detailhandel

Voor producenten begint effectieve Listeria-beheersing al bij het productontwerp en procesontwerp. Door parameters zoals pH, wateractiviteit en zoutgehalte zo in te stellen dat groei van Listeria onmogelijk is, wordt de basis gelegd voor voedselveiligheid. Daarbij hoort ook het beperken van de houdbaarheid en het waarborgen van een strikte koude keten door de hele logistiek. Recepturen en verpakkingsvormen – bijvoorbeeld met gemodificeerde atmosfeer – moeten worden gevalideerd met challengetesten of voorspellende microbiologie, zodat duidelijk is dat de pathogeen niet kan uitgroeien tijdens de houdbaarheid.

Omgevingsmonitoring is vervolgens de eerste verdedigingslinie tegen besmetting. Listeria nestelt zich vaak in vochtige plekken zoals afvoeren, vloerscheuren en koelcellen. Een zoneringsplan waarbij verschillende hygiënezones duidelijk gescheiden worden, helpt besmetting beperken. Swabs moeten zowel vóór productie (pré-operatief) als tijdens productie worden genomen. Positieve vondsten mogen niet worden afgedaan als incidenten, maar moeten leiden tot een grondige root-cause-analyse, intensieve reiniging en hercontrole, gevolgd door trendanalyse om herhaling te voorkomen.

Ook het schoonmaak- en desinfectieprogramma moet praktijkbestendig zijn. Wissel tussen verschillende typen reinigings- en desinfectiemiddelen, zoals oxidatieve middelen en quaternaire ammoniumverbindingen, om biofilmvorming te doorbreken. Waar mogelijk is droog-reinigen de voorkeur. Als nat-reinigen noodzakelijk is, moet van schoon naar vuil worden gewerkt en moet de installatie volledig droog achterblijven. Voor onderhoudswerkzaamheden waarbij apparatuur wordt geopend, zijn specifieke procedures nodig, inclusief controle voor opstart.

Bij producten zoals zachte kazen, die vaak na pasteurisatie nog handelingen ondergaan, is het cruciaal om nabesmetting te minimaliseren. Dit vraagt om een duidelijke fysieke scheiding van zones met rauwe producten, gecontroleerde luchtstromen en strikte eenrichtingsbewegingen van personeel en materialen. Verpakkingslijnen fungeren daarbij als kritieke controlepunten binnen het HACCP-plan en moeten met dezelfde zorg behandeld worden als de high-care/risk zones.

Tot slot is een robuust traceerbaarheidssysteem essentieel. Producenten moeten in staat zijn om binnen minuten batches op te sporen en terug te roepen. Regelmatige recall-oefeningen (bijvoorbeeld ieder kwartaal) houden het systeem scherp. Heldere, meertalige communicatie richting consumenten en nauwe samenwerking met nationale recallportalen zoals RappelConso in Frankrijk of AESAN in Spanje, maken dat een daadwerkelijke terugroepactie snel en effectief verloopt.

Besluit

De Franse kaasuitbraak toont hoe snel Listeria door de hele keten kan reizen, met ernstige gevolgen. Wie omgevingsmonitoring, productontwerp, hygiënisch ontwerp en snelle recall serieus regelt, verkleint het risico dramatisch én voldoet aan de EU-criteria. De tijd om je Listeria-programma te testen (en waar nodig op te schalen) is nu.

Ontdek de 9 beheersmaatregelen van Listeria monocytogenes

In de foodsector blijft de beheersing van Listeria monocytogenes in kant-en-klare levensmiddelen een belangrijk onderwerp. Naast de HACCP-analyse en de noodzakelijke hygiënemaatregelen om (na)besmetting te beheersen, ligt de focus op studies naar potentiële besmetting en de mogelijkheid van uitgroei onder “worst-case” omstandigheden.

Ontdek in 9 stappen welke beheersmaatregelen jij kunt nemen en lees onze whitepaper over Listeria monocytogenes.

Download de whitepaper hier

Ondersteuning nodig in de foodsector?

Onze experts denken graag met je mee en helpen je snel op weg.

Gerelateerde nieuwsartikelen

Een persoon overhandigt verpakte monsters aan een andere persoon voor verwerking of beoordeling.

14 aug 2026

Normec Sensory opent nieuw sensorisch testcentrum in Luik

LUIK – Normec Sensory breidt haar aanwezigheid in België verder uit met de opening van een nieuw sensorisch testcentrum in Luik. Met deze uitbreiding beschikt Normec Sensory nu over een eigen testinfrastructuur in zowel Vlaanderen als Wallonië. Hierdoor kunnen organisaties rekenen op diepgaande consumenteninzichten uit heel België, ondersteund door lokale expertise en een breed netwerk van respondenten.

Een analoge temperatuurmeter toont de temperatuur van een installatie of procesomgeving.

23 jun 2026

Zomerse stress in de agrovoedingsindustrie: wat zijn de belangrijkste risico's voor de voedselveiligheid?

Voor veel bedrijven in de voedingssector is de zomer een uitdagende periode. Vakantieperiodes leiden tot personeelsverloop, logistieke ketens worden zwaar op de proef gesteld en stijgende temperaturen vergroten het risico op afwijkingen bij de productie, opslag en distributie. Tegelijkertijd verandert het gedrag van de consument: producten worden vaker buitenshuis geconsumeerd, blijven langer buiten de koeling en worden anders opgeslagen dan aanvankelijk was gepland.

23 jun 2026

TFA: waarom deze PFAS-stof steeds vaker opduikt

PFAS zijn al enkele jaren een belangrijk aandachtspunt binnen de voedingsindustrie. Toch duikt de laatste tijd steeds vaker een specifieke stof op in discussies over voedselveiligheid, milieu en regelgeving: TFA, of trifluorazijnzuur (trifluoroacetic acid).

Inspectie en onderzoek van planten in een gecontroleerde teeltomgeving voor kwaliteits- en teeltbeheer.

25 mei 2026

Normec Groen Agro Control op GreenTech 2026

Van 9 tot en met 11 juni is Normec Groen Agro Control aanwezig op de GreenTech beurs in de RAI Amsterdam. Tijdens deze internationale vakbeurs voor tuinbouwtechnologie gaan wij in gesprek met professionals uit de agro-, tuinbouw- en voedselketen over actuele vraagstukken rondom kwaliteit en voedselveiligheid.

Laboratoriummedewerker onderzoekt grondstofmonsters voor kwaliteitscontrole en analyse.

13 mei 2026

Listeria onder controle: waarom challenge testen nú prioriteit hebben

Allereerst is het goed om de achtergrond te schetsen. In Regulation 2073/2005 zijn voor Listeria in kant-en-klare levensmiddelen twee sleutelcriteria vastgelegd: enerzijds het criterium dat L. monocytogenes niet detecteerbaar in 25 g mag zijn voor producten waarin groei kan optreden, vóór het product de exploitant verlaat; anderzijds de limiet van 100 kve/g over de volledige houdbaarheidstermijn indien aangetoond wordt dat groei van Listeria niet plaatsvindt.

Petrischaal met blauwgroene bacteriekolonies op voedingsagar, vastgehouden met een laboratoriumhandschoen.

16 sep 2025

In gesprek met Aldo Evers over Listeria en challengetesten

Listeria was de laatste tijd regelmatig in het nieuws. De berichtgeving laat zien hoe groot de gevolgen kunnen zijn voor de volksgezondheid, hoe belangrijk het is om de beheersing van Listeria monocytogenes goed op orde te hebben en de essentiële rol die challengetesten hierbij spelen. In dit artikel gaan we in gesprek met Aldo Evers – Technical Director Microbiology – over Listeria en challengetesten.

28 jul 2025

Salmonella en zijn verborgen serotypen

Salmonella: voor velen een naam die geassocieerd wordt met rauwe kip en voedselvergifting. Maar wist je dat deze bacterie in meer dan 2500 varianten voorkomt? Achter de bekende boosdoeners zoals Salmonella Typhimurium en Salmonella Enteritidis schuilt een wereld van minder bekende serotypen die steeds vaker opduiken. Wat betekent dit voor onze gezondheid en wat kunnen we eraan doen? Salmonella blijft een wereldwijd gezondheidsrisico. De laatste jaren is het aantal meldingen aanzienlijk gestegen. Alleen al in Polen werden 1005 meldingen gedaan over besmettingen. Volgens het RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed) zijn de afgelopen vijf jaar ongeveer 650 extra meldingen geregistreerd. Vooral de toename van serotypen zoals S. Enteritidis (+250 meldingen), S. Infantis (+200 meldingen) en S. Newport (+50 meldingen) zijn opmerkelijk. Terwijl S. Typhimurium juist een afname liet zien van 80 meldingen, krijgen andere serotypen dus steeds meer aandacht.